بسیاری از زوجها تصور میکنند اگر یک بار تجربه بارداری موفق داشتهاند، در بارداریهای بعدی نیز با مشکلی مواجه نخواهند شد. این باور اگرچه رایج است، اما از نظر علمی همیشه درست نیست. واقعیت این است که برخی زوجها پس از تولد فرزند اول، با وجود تلاش مداوم، دیگر موفق به بارداری نمیشوند. این وضعیت که برای بسیاری غیرمنتظره و حتی شوکآور است، نازایی ثانویه نام دارد.
نازایی ثانویه میتواند از نظر روحی و روانی بسیار چالشبرانگیز باشد، زیرا فرد یا زوج پیشتر تجربه بارداری را داشتهاند و انتظار دارند این مسیر دوباره تکرار شود. به همین دلیل در این مقاله به صورت جامع بررسی میکنیم که این نوع نازایی چیست، چرا رخ میدهد، چه عواملی در آن نقش دارند و چه راهکارهایی برای تشخیص و درمان آن وجود دارد.
نازایی ثانویه چیست؟
نازایی ثانویه به وضعیتی گفته میشود که زن یا زوج پس از داشتن حداقل یک بارداری موفق (صرف نظر از نتیجه آن)، اکنون پس از گذشت حداقل یک سال تلاش منظم برای بارداری (یا شش ماه در زنان بالای ۳۵ سال) موفق به باردار شدن نمیشوند.
این تعریف نشان میدهد که داشتن سابقه بارداری سالم، لزوماً تضمینی برای باروری دائمی نیست و شرایط جسمی و هورمونی میتوانند در طول زمان تغییر کنند.
تفاوت نازایی اولیه و نازایی ثانویه
درک تفاوت این دو مفهوم اهمیت زیادی دارد:
- نازایی اولیه: فرد یا زوج تاکنون هیچ بارداری موفقی نداشتهاند.
- نازایی ثانویه: حداقل یک بارداری موفق در گذشته وجود داشته، اما اکنون بارداری مجدد اتفاق نمیافتد.
از نظر احساسی، نازایی ثانویه گاهی حتی سختتر از نازایی اولیه است، زیرا انتظارات و فشارهای روانی بیشتری به همراه دارد.
شیوع نازایی ثانویه
برخلاف تصور عمومی، نازایی ثانویه پدیدهای نادر نیست. آمارها نشان میدهد درصد قابل توجهی از موارد ناباروری مربوط به این نوع نازایی است. از مهمترین دلایل شیوع این نوع نازایی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- افزایش سن ازدواج
- فاصله طولانی بین بارداریها
- سبک زندگی ناسالم
- برخی بیماریهای زمینهای
عوامل مؤثر در نازایی ثانویه در زنان
بدن انسان در طول زمان دچار تغییرات زیادی میشود. عواملی که در گذشته مانعی برای بارداری نبودند، ممکن است در سالهای بعد مشکلساز شوند. در ادامه، مهمترین دلایل این موضوع را بررسی میکنیم.
افزایش سن و کاهش ذخیره تخمدان
یکی از مهمترین عوامل نازایی ثانویه، افزایش سن زن است. با افزایش سن شرایط زیر به وجود میآید:
- تعداد و کیفیت تخمکها کاهش مییابد
- احتمال اختلالات کروموزومی افزایش پیدا میکند
- شانس بارداری طبیعی کمتر میشود
حتی اگر بارداری اول در سن پایین رخ داده باشد، بارداری مجدد در سن بالاتر ممکن است با چالش همراه شود.
اختلالات هورمونی
تغییرات هورمونی میتوانند نقش مهمی در نازایی ثانویه داشته باشند، از جمله این تغییرات میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- اختلالات تیروئید
- افزایش هورمون پرولاکتین
- سندرم تخمدان پلیکیستیک
این اختلالات ممکن است سالها پس از بارداری اول بروز کنند.
مشکلات تخمدان و تخمکگذاری
اختلال در تخمکگذاری یکی از شایعترین علل ناباروری است. حتی زنانی که قبلاً تخمکگذاری منظم داشتهاند، ممکن است بعدها دچار بینظمی شوند.
چسبندگیهای رحم و لولههای رحمی
جراحیهای قبلی، زایمان سزارین، عفونتهای لگنی یا سقطها میتوانند باعث ایجاد چسبندگی در رحم یا لولههای رحمی شوند. این چسبندگیها مانع حرکت تخمک یا لانهگزینی جنین میشوند.
آندومتریوز
آندومتریوز یکی از بیماریهایی است که ممکن است بهمرور زمان تشدید شود. این بیماری میتواند باعث دردهای لگنی، اختلال در تخمکگذاری و کاهش شانس بارداری در زنان شود.
تغییرات وزن و سبک زندگی
افزایش یا کاهش شدید وزن، کمتحرکی، تغذیه ناسالم، مصرف سیگار یا الکل همگی میتوانند در باروری نقش منفی داشته باشند، حتی اگر در گذشته مشکلی ایجاد نکرده باشند.
نقش عوامل مردانه در نازایی ثانویه
نازایی ثانویه فقط به زنان مربوط نمیشود. در بسیاری از موارد، عوامل مردانه نیز دخیل هستند؛ از جمله این عوامل میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاهش تعداد یا کیفیت اسپرم
- افزایش سن مرد
- ابتلا به بیماریهای مزمن
- مصرف دخانیات یا داروهای خاص
نقش فاصله بین بارداریها
اگر فاصله بین بارداری اول و تلاش برای بارداری مجدد طولانی باشد، احتمال بروز نازایی ثانویه افزایش پیدا میکند. این موضوع بهویژه در زنانی که بارداری اول را در سن پایین تجربه کردهاند، شایع است.
تأثیر زایمان قبلی بر باروری آینده
برخی عوارض زایمان، از جمله موارد زیر میتوانند در باروری آینده تأثیرگذار باشند:
- عفونتهای پس از زایمان
- پارگیهای شدید
- عوارض جراحی سزارین
این مشکلات ممکن است به صورت پنهان باقی بمانند و سالها بعد خود را نشان دهند.
عوامل روانی و استرس
استرس مزمن، اضطراب و فشارهای روانی میتوانند تعادل هورمونی بدن را بر هم بزنند. گاهی زوجهایی که برای فرزند دوم تحت فشار اطرافیان هستند، دچار استرسی میشوند که خود مانعی برای بارداری است.
تشخیص نازایی ثانویه چگونه انجام میشود؟
تشخیص نازایی ثانویه شامل بررسیهای مرحله به مرحله به شرح زیر است:
- بررسی سابقه پزشکی: پزشک درباره بارداری قبلی، زایمان، سقطها، بیماریها و جراحیها سؤال میکند.
- آزمایشهای هورمونی: سطح هورمونهای مهم باروری بررسی میشود.
- سونوگرافی و تصویربرداری: برای ارزیابی رحم، تخمدانها و لولههای رحمی استفاده میشود.
- بررسی وضعیت اسپرم: آنالیز مایع منی برای ارزیابی عوامل مردانه انجام میشود.
روشهای درمان نازایی ثانویه
انتخاب روش مناسب درمان نازایی ثانویه به علت زمینهای آن بستگی دارد. خوشبختانه در بسیاری از موارد، با درمان مناسب امکان بارداری وجود دارد.
- اصلاح سبک زندگی: کاهش وزن یا افزایش وزن اصولی، تغذیه سالم، کاهش استرس و ترک دخانیات.
- درمانهای دارویی: داروهای تنظیمکننده تخمکگذاری یا هورمونها میتوانند در بسیاری از موارد مؤثر باشند. این روشها بخشی از مسیر درمان ناباروری در زنان محسوب میشوند.
- درمانهای کمتهاجمی: روشهایی مانند IUI (تزریق اسپرم به رحم) در برخی زوجها نتیجهبخش هستند.
- روشهای کمکباروری پیشرفته: در مواردی که روشهای سادهتر مؤثر نباشند، از IVF یا روشهای پیشرفتهتر استفاده میشود. این روشها نقش مهمی در درمان نازایی در زنان دارند، به ویژه زمانی که سن یا مشکلات ساختاری مطرح باشد.
نقش حمایت روانی در درمان نازایی ثانویه
نادیده گرفتن جنبه روانی نازایی ثانویه میتواند روند درمان را دشوارتر کند. مشاوره روانشناختی به زوجها در موارد زیر کمک میکند:
- استرس را مدیریت کنند
- احساس گناه یا سرزنش را کنار بگذارند
- ارتباط عاطفی خود را حفظ کنند
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورتی که زوجین هر یک از علائم زیر را مشاهده کردند، باید برای بررسی و تشخیص نازایی ثانویه به جراح و متخصص زنان در رشت و سایر شهرها مراجعه نمایند:
- بیش از یک سال (یا شش ماه در سن بالای ۳۵ سال) برای بارداری تلاش کردهاید
- سیکلهای قاعدگی نامنظم شدهاند
- سابقه بیماری یا جراحی دارید
نازایی ثانویه واقعیتی است که بسیاری از زوجها با آن مواجه میشوند، حتی اگر سابقه بارداری موفق داشته باشند. تغییرات سنی، هورمونی، جسمی و سبک زندگی میتوانند شانس باروری را تحت تأثیر قرار دهند. تشخیص به موقع، بررسی دقیق علت و انتخاب روش درمانی مناسب میتواند امید به بارداری را دوباره زنده کند. در این مسیر مراجعه به دکتر مهدیه فلاح، بهترین جراح و متخصص زنان در رشت نیز از اهمیت زیادی برخوردار است زیرا دکتر فلاح با تجربه و تخصص بالای خود و تشخیص به موقع میتواند از روشهای درمانی مؤثر برای رفع مشکل کمک بگیرد.
راههای ارتباط با بهترین جراح و متخصص زنان در رشت
راههای ارتباطی با دکتر مهدیه فلاح، بهترین جراح و متخصص زنان در رشت:
- شماره تماس:
- واتساپ:
- آدرس مطب:
- اینستاگرام: