تپش قلب در بارداری ممکن است به شکل احساس ضربان سریع، کوبیدن قلب در قفسه سینه یا آگاهی غیرمعمول از ضربان قلب تجربه شود. در بسیاری از زنان، این حالت به تغییرات طبیعی گردش خون و افزایش کار قلب در دوران بارداری مربوط است؛ اما گاهی کم‌خونی، اختلال تیروئید، کم‌آبی بدن یا مشکلات ریتم قلب نیز می‌توانند علت آن باشند. تشخیص تفاوت میان تپش قلب معمول بارداری و تپش قلب نیازمند بررسی، به شدت علائم و نشانه‌های همراه بستگی دارد.
آیا تپش قلب در بارداری طبیعی است؟
در دوران بارداری، حجم خون بدن افزایش پیدا می‌کند و قلب باید خون بیشتری را برای تأمین نیازهای مادر و جنین پمپاژ کند. به همین دلیل، ضربان قلب در حالت استراحت معمولاً نسبت به قبل از بارداری افزایش می‌یابد.
این تغییر ممکن است باعث شود مادر ضربان قلب خود را بیشتر احساس کند؛ به‌ویژه هنگام فعالیت، بالا رفتن از پله‌ها یا در زمان استرس. با این حال، تپش قلب مکرر، طولانی، شدید یا همراه با علائم دیگر را نباید بدون بررسی طبیعی تلقی کرد.
علت تپش قلب در بارداری چیست؟
تپش قلب می‌تواند علت‌های مختلفی داشته باشد و در برخی موارد بیش از یک عامل در ایجاد آن نقش دارد.
۱. تغییرات طبیعی گردش خون
افزایش حجم خون و نیازهای گردش خون در بارداری باعث می‌شود قلب بیشتر کار کند. این تغییرات ممکن است احساس ضربان سریع‌تر یا قوی‌تر ایجاد کنند.
۲. کم‌خونی و کمبود آهن
کم‌خونی باعث کاهش ظرفیت خون برای انتقال اکسیژن می‌شود. در نتیجه، قلب ممکن است برای جبران این وضعیت سریع‌تر کار کند. اگر تپش قلب با خستگی غیرمعمول، رنگ‌پریدگی، ضعف یا تنگی نفس هنگام فعالیت همراه باشد، بررسی کم‌خونی اهمیت دارد.
کم‌خونی در بارداری و 6 نکته مهم
کلیک کنید
۳. کم‌آبی بدن
استفراغ، دریافت ناکافی مایعات یا تعریق زیاد می‌تواند حجم مایعات بدن را کاهش دهد و ضربان قلب را افزایش دهد.
۴. اضطراب و کم‌خوابی
استرس، حملات اضطرابی و کمبود خواب ممکن است تپش قلب را تحریک کنند؛ اما نباید تمام موارد تپش قلب را صرفاً به اضطراب نسبت داد.
۵. اختلالات تیروئید یا ریتم قلب
پرکاری تیروئید و برخی اختلالات ریتم قلب می‌توانند باعث تپش قلب شوند. در این شرایط، ارزیابی پزشکی برای مشخص شدن علت و انتخاب درمان مناسب ضروری است.
تپش قلب در سه ماهه اول، دوم و سوم
-
سه ماهه اول: تغییرات هورمونی، تهوع و استفراغ، کم‌آبی و گاهی کم‌خونی می‌توانند در بروز تپش قلب نقش داشته باشند.
-
سه ماهه دوم: با افزایش حجم خون، نیاز گردش خون بیشتر می‌شود و ممکن است تپش قلب محسوس‌تر شود.
-
سه ماهه سوم: فشار فیزیولوژیک بارداری بر سیستم گردش خون بیشتر است و فعالیت بدنی یا کم‌خوابی می‌تواند احساس تپش را تشدید کند.
زمان بروز تپش قلب به‌تنهایی علت آن را مشخص نمی‌کند. اگر تپش قلب جدید، مکرر یا رو به افزایش باشد، باید بررسی شود.
چه زمانی تپش قلب در بارداری خطرناک است؟
تپش قلب همراه با بعضی علائم می‌تواند نشانه یک مشکل جدی باشد. در صورت بروز هر یک از موارد زیر، ارزیابی فوری پزشکی لازم است:
-
درد یا فشار قفسه سینه
-
تنگی نفس شدید یا ناگهانی
-
سرگیجه شدید، احساس نزدیک بودن به غش یا بیهوشی
-
ضربان بسیار سریع یا نامنظم که برطرف نمی‌شود
-
تپش قلب همراه با ضعف شدید یا تعریق غیرعادی
اگر تپش قلب مرتب تکرار می‌شود، مدت زیادی ادامه دارد یا در حال شدیدتر شدن است، حتی بدون علائم بالا نیز باید با پزشک مطرح شود.
سردرد در بارداری و 9 علت مهم
کلیک کنید
برای کنترل تپش قلب در بارداری چه کنیم؟
اگر تپش قلب خفیف و گذراست و علامت هشدار دیگری وجود ندارد، رعایت چند نکته ممکن است کمک‌کننده باشد:
-
فعالیت را متوقف کنید و استراحت کنید: در وضعیت راحتی بنشینید و اجازه دهید ضربان قلب به حالت معمول برگردد.
-
مایعات کافی بنوشید: به‌ویژه اگر تهوع، استفراغ یا تعریق داشته‌اید.
-
وعده‌های غذایی منظم داشته باشید: گرسنگی طولانی ممکن است در برخی افراد علائم را تشدید کند.
-
مصرف کافئین را محدود کنید: قهوه، چای پررنگ، نوشابه‌های انرژی‌زا و برخی مکمل‌ها ممکن است تپش قلب را تحریک کنند.
-
خواب کافی داشته باشید: کم‌خوابی و خستگی می‌توانند احتمال بروز تپش قلب را افزایش دهند.
-
از مصرف خودسرانه دارو و مکمل خودداری کنید: داروهای گیاهی، مکمل‌های انرژی‌زا و داروهای بدون نسخه نیز ممکن است بر ضربان قلب تأثیر بگذارند.
اگر تپش قلب با استراحت برطرف نمی‌شود یا با علائم هشدار همراه است، برای مراجعه به پزشک تأخیر نکنید.
تپش قلب در بارداری چگونه تشخیص داده می‌شود؟
پزشک ابتدا درباره زمان شروع، مدت، دفعات و محرک‌های تپش قلب سؤال می‌کند و سابقه بیماری‌های قلبی، کم‌خونی، اختلالات تیروئید و داروهای مصرفی را بررسی می‌کند.
بر اساس شرایط فرد، ممکن است بررسی‌های زیر لازم باشند:
| بررسی | هدف |
|---|---|
|
اندازه‌گیری فشار خون و ضربان قلب |
ارزیابی وضعیت عمومی و گردش خون |
|
آزمایش شمارش سلول‌های خون (CBC) |
بررسی کم‌خونی |
| آزمایش تیروئید |
بررسی اختلالات عملکرد تیروئید در صورت نیاز |
|
نوار قلب (ECG) |
بررسی ریتم قلب |
| هولتر مانیتورینگ |
ثبت ریتم قلب در طول زمان، در صورت تپش‌های متناوب |
همه افراد به تمام این آزمایش‌ها نیاز ندارند. انتخاب بررسی‌ها به علائم، معاینه و تشخیص اولیه پزشک بستگی دارد.
آیا تپش قلب در بارداری به جنین آسیب می‌زند؟
تپش قلب ناشی از تغییرات طبیعی بارداری معمولاً به‌خودی‌خود به معنی آسیب به جنین نیست. با این حال، اگر علت آن کم‌خونی قابل توجه، اختلال تیروئید یا بیماری قلبی باشد، کنترل علت زمینه‌ای اهمیت دارد.
بنابراین بهتر است تپش قلب مکرر یا غیرمعمول بررسی شود تا در صورت وجود مشکل، درمان مناسب در زمان لازم انجام گیرد.
چه زمانی برای تپش قلب به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر تپش قلب برای نخستین بار ایجاد شده، مرتب تکرار می‌شود، هنگام استراحت رخ می‌دهد یا با خستگی غیرعادی و کاهش توان فعالیت همراه است، بهتر است ارزیابی پزشکی انجام شود. وجود سابقه بیماری قلبی یا اختلال تیروئید نیز اهمیت بررسی را بیشتر می‌کند.
در صورت درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، غش یا تپش قلب مداوم همراه با بدحالی، باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد.
سوالات متداول
آیا تپش قلب در اوایل بارداری طبیعی است؟
ممکن است به دلیل تغییرات گردش خون، کم‌آبی یا عوامل دیگر رخ دهد؛ اما تپش قلب شدید، مکرر یا همراه با علائم غیرعادی نیاز به بررسی دارد.
آیا تپش قلب در بارداری نشانه کم‌خونی است؟
کم‌خونی یکی از علت‌های احتمالی است، اما تنها علت نیست. تشخیص کم‌خونی با ارزیابی پزشکی و آزمایش خون انجام می‌شود.
آیا تپش قلب در بارداری به جنسیت جنین ارتباط دارد؟
خیر. تپش قلب مادر روش علمی برای تعیین جنسیت جنین نیست.
آیا برای تپش قلب در بارداری دارو لازم است؟
نه همیشه. درمان به علت تپش قلب بستگی دارد. اگر دارو لازم باشد، پزشک با توجه به نوع اختلال و سن بارداری، گزینه مناسب را انتخاب می‌کند.
جمع‌بندی
تپش قلب در بارداری اغلب با افزایش طبیعی حجم خون و فعالیت قلب مرتبط است، اما کم‌خونی، کم‌آبی، اختلالات تیروئید و مشکلات ریتم قلب نیز می‌توانند باعث آن شوند. استراحت، مصرف مایعات کافی و محدود کردن محرک‌هایی مانند کافئین ممکن است به کاهش علائم خفیف کمک کند؛ با این حال، تپش قلب مکرر یا مداوم باید بررسی شود. در صورت بروز این علامت، دکتر مهدیه فلاح، متخصص زنان و زایمان می‌تواند وضعیت بارداری را ارزیابی و در صورت نیاز، بررسی‌های تکمیلی یا ارجاع به متخصص مربوط را توصیه کند.
