بارداری و زایمان طبیعی تغییرات قابلتوجهی در عضلات، رباطها و بافتهای کف لگن ایجاد میکنند. بسیاری از زنان پس از زایمان احساس میکنند که واژن نسبت به قبل شلتر شده یا کیفیت رابطه جنسی تغییر کرده است. این موضوع ممکن است باعث نگرانی شود، اما باید دانست که شل شدن واژن بعد از زایمان همیشه به معنای آسیب دائمی نیست و در بسیاری از موارد، بخشی از این تغییرات با گذشت زمان و ترمیم طبیعی بدن بهبود پیدا میکند.
با این حال، در بعضی از زنان، بهویژه پس از زایمانهای سخت یا متعدد، شلی بافتها ممکن است باقی بماند و نیاز به بررسی و درمان داشته باشد. در این مقاله به دلایل ایجاد این مشکل، عوامل مؤثر بر آن و روشهای درمانی موجود میپردازیم.
آیا شل شدن واژن بعد از زایمان طبیعی است؟
تا حدی بله.
در دوران بارداری، وزن جنین، افزایش حجم رحم و تغییرات هورمونی باعث کشیده شدن عضلات و رباطهای کف لگن میشوند. هنگام زایمان طبیعی نیز این بافتها برای عبور نوزاد تحت فشار زیادی قرار میگیرند.
پس از زایمان، بدن بهتدریج روند ترمیم را آغاز میکند و در بسیاری از زنان، طی چند ماه نخست بخش قابلتوجهی از استحکام بافت بازمیگردد.
بنابراین، احساس شلی در هفتهها یا ماههای ابتدایی پس از زایمان همیشه نشانه یک مشکل دائمی نیست.
چرا بعضی زنان بیشتر دچار شلی واژن میشوند؟
شدت تغییرات از فردی به فرد دیگر متفاوت است.
مهمترین عوامل مؤثر عبارتاند از:
- زایمان طبیعی با نوزاد درشت
- زایمانهای متعدد
- طولانی شدن مرحله دوم زایمان
- استفاده از فورسپس یا وکیوم در برخی موارد
- افزایش سن
- کاهش کلاژن با افزایش سن
- اضافهوزن
- ضعف عضلات کف لگن پیش از بارداری
- زمینه ژنتیکی در استحکام بافت همبند
وجود این عوامل به معنی بروز حتمی شلی واژن نیست، اما احتمال آن را افزایش میدهد.
شل شدن واژن چه علائمی ایجاد میکند؟
همه زنان علائم یکسانی ندارند.
شایعترین شکایتها عبارتاند از:
- احساس کاهش استحکام واژن
- کاهش اصطکاک هنگام رابطه جنسی
- احساس سنگینی در لگن
- کاهش حمایت عضلات کف لگن
- خروج گاز از واژن هنگام ورزش یا رابطه
- در برخی موارد، بیاختیاری ادرار استرسی خفیف
در صورت وجود این علائم، ارزیابی توسط متخصص زنان میتواند به تشخیص علت اصلی کمک کند.
آیا زایمان سزارین از شل شدن واژن جلوگیری میکند؟
این یکی از رایجترین باورهای نادرست است.
اگرچه زایمان طبیعی فشار بیشتری به کف لگن وارد میکند، اما بارداری بهتنهایی نیز باعث کشش عضلات و رباطهای لگنی میشود. به همین دلیل، حتی برخی زنانی که سزارین انجام دادهاند نیز ممکن است درجاتی از ضعف عضلات کف لگن یا تغییرات بافتی را تجربه کنند.
بنابراین، انتخاب نوع زایمان نباید صرفاً با هدف پیشگیری از شلی واژن انجام شود و این تصمیم باید بر اساس شرایط مادر و جنین گرفته شود.
آیا میتوان از شل شدن واژن بعد از زایمان پیشگیری کرد؟
پیشگیری کامل همیشه امکانپذیر نیست، اما برخی اقدامات میتوانند احتمال بروز یا شدت این مشکل را کاهش دهند.
حفظ وزن مناسب در دوران بارداری، انجام تمرینات عضلات کف لگن با نظر پزشک، درمان یبوست، پرهیز از بلند کردن اجسام سنگین در دوران نقاهت و شروع تدریجی فعالیتهای ورزشی پس از زایمان، از جمله اقداماتی هستند که به حفظ سلامت کف لگن کمک میکنند.
همچنین مراجعه برای معاینه پس از زایمان میتواند در تشخیص زودهنگام مشکلات کف لگن مؤثر باشد.
شل شدن واژن بعد از زایمان چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص این مشکل تنها بر اساس احساس بیمار انجام نمیشود. گاهی کاهش حس استحکام واژن ناشی از ضعف عضلات کف لگن است، اما در برخی موارد افتادگی اندامهای لگنی، آسیب عضلات، تغییرات هورمونی یا حتی عوامل روانشناختی نیز میتوانند علائم مشابهی ایجاد کنند.
متخصص زنان معمولاً با گرفتن شرح حال، بررسی علائم و انجام معاینه لگنی، وضعیت بافت واژن، قدرت عضلات کف لگن و وجود یا عدم وجود افتادگی اندامهای لگنی را ارزیابی میکند. در صورت نیاز نیز ممکن است بررسیهای تکمیلی برای انتخاب بهترین روش درمان انجام شود.
روشهای درمان شل شدن واژن بعد از زایمان
انتخاب درمان به شدت شلی واژن، سن بیمار، تعداد زایمانها، برنامه بارداری آینده و وجود مشکلات همراه بستگی دارد. در بسیاری از موارد، درمان از روشهای کمتهاجمی آغاز میشود و تنها در شرایط خاص به جراحی نیاز خواهد بود.
۱. تمرینات عضلات کف لگن
تمرینات عضلات کف لگن یا تمرینات کگل یکی از اولین درمانهایی هستند که برای بسیاری از زنان توصیه میشوند. این تمرینات با تقویت عضلات حمایتکننده واژن، مثانه و رحم میتوانند به بهبود عملکرد کف لگن کمک کنند.
البته اثربخشی این تمرینات به انجام صحیح، استمرار و شدت ضعف عضلات بستگی دارد و ممکن است برای همه افراد نتیجه یکسانی نداشته باشد.
۲. فیزیوتراپی کف لگن
در زنانی که ضعف عضلات شدیدتر است یا انجام صحیح تمرینات برای آنها دشوار است، فیزیوتراپی تخصصی کف لگن میتواند گزینه مناسبی باشد.
در این روش، متخصص فیزیوتراپی با استفاده از تمرینات هدفمند و در برخی موارد تجهیزات کمکی، عملکرد عضلات کف لگن را بهبود میبخشد.
۳. آراف واژینال
یکی از درمانهای غیرجراحی که در سالهای اخیر مورد توجه قرار گرفته، آراف واژینال است.
این روش با ایجاد گرمای کنترلشده در لایههای عمقی بافت، فرآیند طبیعی تولید کلاژن و بازسازی بافت را تحریک میکند. در برخی زنان، این تغییرات میتواند باعث بهبود کیفیت بافت واژن و افزایش استحکام آن شود.
البته باید توجه داشت که آراف واژینال برای همه بیماران مناسب نیست و میزان اثربخشی آن به شدت مشکل، شرایط بافت و انتخاب صحیح بیمار بستگی دارد. تصمیمگیری درباره انجام این درمان باید پس از معاینه توسط متخصص زنان انجام شود.
آراف واژینال قبل از درمان و5 نکته مهم
کلیک کنید
۴. جراحی ترمیمی
در مواردی که شلی واژن شدید باشد یا همراه با افتادگی قابلتوجه اندامهای لگنی باشد، ممکن است درمانهای غیرجراحی به تنهایی کافی نباشند.
در چنین شرایطی، پزشک ممکن است انجام جراحی ترمیمی را پیشنهاد کند. نوع جراحی بر اساس شرایط هر بیمار انتخاب میشود و هدف آن بازگرداندن عملکرد طبیعی و حمایت مناسب از بافتهای کف لگن است.
چه زمانی باید به متخصص زنان مراجعه کرد؟
اگر پس از گذشت چند ماه از زایمان همچنان احساس شلی واژن دارید یا این مشکل بر کیفیت زندگی، روابط زناشویی یا فعالیتهای روزمره شما تأثیر گذاشته است، بهتر است برای بررسی دقیق به متخصص زنان مراجعه کنید.
همچنین در صورت مشاهده علائمی مانند احساس بیرونزدگی از واژن، بیاختیاری ادرار، احساس فشار یا سنگینی لگن یا درد هنگام رابطه جنسی، ارزیابی تخصصی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
دکتر مهدیه فلاح، جراح و متخصص زنان، زایمان و نازایی و فلوشیپ لاپاراسکوپی و هیستروسکوپی، با بررسی علت علائم و معاینه دقیق، مناسبترین روش درمان را متناسب با شرایط هر بیمار پیشنهاد میکند.
سوالات متداول
آیا شل شدن واژن بعد از زایمان همیشه دائمی است؟
خیر. در بسیاری از زنان، بخشی از تغییرات ایجادشده طی چند ماه نخست پس از زایمان با ترمیم طبیعی بافتها و تقویت عضلات کف لگن بهبود پیدا میکند.
بعد از زایمان چه زمانی میتوان درباره درمان شلی واژن تصمیم گرفت؟
معمولاً بهتر است ابتدا فرصت کافی برای بهبود طبیعی بدن در نظر گرفته شود. زمان مناسب برای شروع درمان به شرایط هر فرد بستگی دارد و باید توسط متخصص زنان تعیین شود.
آیا همه زنانی که زایمان طبیعی داشتهاند دچار شلی واژن میشوند؟
خیر. شدت تغییرات به عوامل مختلفی مانند سن، تعداد زایمانها، شرایط زایمان، کیفیت بافت همبند و قدرت عضلات کف لگن بستگی دارد.
آیا آراف واژینال میتواند جایگزین جراحی شود؟
در برخی موارد خفیف تا متوسط، آراف واژینال ممکن است یکی از گزینههای درمانی باشد، اما در موارد شدید یا همراه با افتادگی قابلتوجه اندامهای لگنی، ممکن است جراحی انتخاب مناسبتری باشد.
آیا انجام تمرینات کگل بعد از زایمان مفید است؟
در بسیاری از زنان، تمرینات کگل میتوانند به تقویت عضلات کف لگن کمک کنند، اما نحوه انجام صحیح و زمان شروع آن باید بر اساس توصیه پزشک یا فیزیوتراپیست باشد.
جمعبندی
شل شدن واژن بعد از زایمان یکی از تغییراتی است که ممکن است در نتیجه کشیده شدن عضلات و بافتهای کف لگن ایجاد شود. اگرچه بخشی از این تغییرات با گذشت زمان بهبود مییابد، اما در برخی زنان علائم باقی میماند و نیاز به بررسی تخصصی پیدا میکند. امروزه روشهای مختلفی از جمله تمرینات عضلات کف لگن، فیزیوتراپی، آراف واژینال و در موارد خاص جراحی برای درمان این مشکل وجود دارد. انتخاب بهترین روش درمان، پس از معاینه دقیق و با در نظر گرفتن شرایط هر بیمار، میتواند به بهبود عملکرد کف لگن و افزایش کیفیت زندگی کمک کند.
