تهوع بارداری یکی از شایعترین علائم هفتههای ابتدایی بارداری است و ممکن است با استفراغ یا بدون آن اتفاق بیفتد. برخلاف نام «تهوع صبحگاهی»، این حالت فقط صبحها ایجاد نمیشود و بعضی زنان ممکن است در طول روز یا حتی شب احساس تهوع داشته باشند. این علامت معمولاً از هفتههای ابتدایی شروع میشود و در بسیاری از زنان تا حدود هفتههای ۱۶ تا ۲۰ بارداری کاهش پیدا میکند.
شدت تهوع در افراد متفاوت است؛ بعضی زنان فقط هنگام گرسنگی یا مواجهه با بوهای خاص احساس ناخوشایندی دارند، در حالی که برخی دیگر به دلیل تهوع و استفراغ مکرر نمیتوانند بهراحتی غذا و مایعات مصرف کنند.
9نکته مهم تغذیه در سه ماهه اول بارداری
کلیک کنید
چرا تهوع بارداری ایجاد میشود؟
علت دقیق تهوع بارداری در همه زنان یکسان نیست، اما تغییرات هورمونی بارداری، بهخصوص در هفتههای اول، یکی از عوامل مهم محسوب میشود. بدن در این دوره تغییرات زیادی را تجربه میکند و افزایش برخی هورمونها میتواند مرکز تهوع و استفراغ را حساستر کند.
عوامل دیگری نیز ممکن است در شدت گرفتن علائم نقش داشته باشند؛ از جمله:
- گرسنگی و خالی ماندن معده
- خستگی و کمخوابی
- بوهای تند یا غذاهای خاص
- مصرف وعدههای غذایی سنگین
- برخی مکملها یا داروها
- سابقه تهوع شدید در بارداری قبلی
- بارداری چندقلویی
به همین دلیل، ممکن است دو زن با سن بارداری مشابه، تجربه کاملاً متفاوتی از تهوع داشته باشند.
تهوع بارداری از چه زمانی شروع میشود؟
تهوع و استفراغ بارداری معمولاً در سهماهه اول بیشتر دیده میشود و در بسیاری از زنان از حدود هفته چهارم تا هفتم آغاز میشود. شدت علائم معمولاً در هفتههای ابتدایی افزایش پیدا میکند و سپس بهتدریج کاهش مییابد.
با این حال، زمان شروع و پایان تهوع برای همه یکسان نیست. بعضی زنان ممکن است مدت بیشتری درگیر آن باشند و در برخی موارد، تهوع و استفراغ شدید میتواند تا مدت طولانیتری ادامه پیدا کند.
چه چیزهایی تهوع بارداری را بدتر میکند؟
گاهی کنترل چند عامل ساده میتواند تعداد دفعات تهوع را کاهش دهد. برای بسیاری از زنان، خالی ماندن معده یکی از محرکهای مهم است. به همین دلیل، فاصله طولانی بین وعدههای غذایی میتواند علائم را بیشتر کند.
همچنین موارد زیر ممکن است تهوع را تشدید کنند:
- غذاهای چرب و سنگین
- بوهای شدید غذا
- خوردن حجم زیاد غذا در یک وعده
- کمآبی بدن
- خستگی زیاد
- محیطهای بسیار گرم
- برخی بوهای خاص که در دوران بارداری حساسیت بیشتری نسبت به آنها ایجاد میشود
شناخت محرکهای شخصی اهمیت زیادی دارد. غذایی که برای یک زن قابل تحمل است، ممکن است برای زن دیگری بهسرعت حالت تهوع ایجاد کند.
تغذیه بارداری و 9 نکته مهم وحیاتی
کلیک کنید
برای کاهش تهوع بارداری چه بخوریم؟
لازم نیست خودتان را مجبور به خوردن غذاهایی کنید که با آنها احساس بدتری پیدا میکنید. در دورهای که تهوع شدید است، وعدههای کوچک و متعدد معمولاً قابل تحملتر از سه وعده غذایی حجیم هستند.
غذاهای سادهای مانند نان تست، برنج، سیبزمینی، پاستا و کراکر برای بعضی زنان راحتتر تحمل میشوند. نوشیدن مایعات نیز اهمیت دارد؛ اگر نوشیدن حجم زیادی از آب یکباره باعث تهوع میشود، میتوان مایعات را در حجم کم و دفعات بیشتر مصرف کرد.
برخی زنان نیز با مصرف زنجبیل کاهش تهوع را تجربه میکنند. اگر قصد استفاده از مکملهای زنجبیل را دارید، بهتر است درباره مقدار و شکل مصرف آن در بارداری با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
| شرایط | انتخاب مناسبتر |
|---|---|
| صبحها با معده خالی تهوع دارید | یک میانوعده ساده کنار تخت |
| وعدههای بزرگ حالتان را بد میکند | وعدههای کوچکتر و متعدد |
| بوی غذای گرم تهوع ایجاد میکند | غذاهای سرد یا کمبو |
| نوشیدن آب یکباره سخت است | جرعههای کوچک و مکرر |
| غذاهای چرب علائم را تشدید میکنند | غذاهای ساده و کمچرب |
آیا تهوع بارداری به جنین آسیب میزند؟
تهوع معمول بارداری، در بیشتر موارد به جنین آسیب نمیزند. نگرانی اصلی زمانی ایجاد میشود که استفراغ شدید باعث کمآبی، کاهش وزن یا ناتوانی در دریافت مواد غذایی کافی شود.
بنابراین نباید فقط تعداد دفعات تهوع را ملاک قرار داد. مهمتر این است که آیا مادر میتواند مایعات و غذا را نگه دارد، ادرار طبیعی دارد و کاهش وزن قابل توجهی پیدا نکرده است یا خیر.
چه زمانی تهوع بارداری غیرطبیعی است؟
اگر تهوع به حدی شدید شود که فرد نتواند غذا یا مایعات را در بدن نگه دارد، احتمال استفراغ شدید بارداری یا هایپرامزیس گراویداروم (Hyperemesis Gravidarum) مطرح میشود. این وضعیت با تهوع معمول بارداری متفاوت است و گاهی به درمان تخصصی و حتی بستری در بیمارستان نیاز دارد.
علائمی که نیاز به ارزیابی پزشکی دارند شامل موارد زیر هستند:
- ناتوانی در نگه داشتن غذا یا مایعات
- ادرار بسیار تیره یا کاهش واضح دفعات ادرار
- احساس ضعف یا سرگیجه شدید
- کاهش وزن
- استفراغ مکرر و کنترلنشده
- درد شکم
- تب
- استفراغ خونی
در صورت وجود چنین نشانههایی، بهتر است منتظر برطرف شدن خودبهخودی علائم نمانید.
درمان تهوع بارداری چگونه انجام میشود؟
درمان به شدت علائم بستگی دارد. اگر تهوع خفیف باشد، معمولاً اصلاح الگوی غذا خوردن، استراحت کافی، مصرف مایعات و دوری از محرکها میتواند کمککننده باشد.
اگر این اقدامات کافی نباشند، پزشک میتواند بر اساس شرایط مادر و سن بارداری، داروهای ضدتهوع مناسب دوران بارداری را تجویز کند. در موارد شدیدتر ممکن است علاوه بر دارو، جبران مایعات و املاح بدن نیز ضروری باشد.
نکته مهم این است که در دوران بارداری، دارو حتی برای تهوع ساده نباید خودسرانه مصرف شود. انتخاب دارو باید با توجه به هفته بارداری، شدت علائم، بیماریهای زمینهای و سایر داروهای مصرفی انجام شود.
نقش پزشک متخصص در کنترل تهوع بارداری
تهوع خفیف معمولاً بخشی از تغییرات طبیعی بارداری است، اما شدت گرفتن آن میتواند نیاز به بررسی داشته باشد. پزشک متخصص زنان ابتدا مشخص میکند که علائم در محدوده طبیعی قرار دارند یا باید احتمال کمآبی، کاهش وزن یا علت دیگری بررسی شود.
همچنین در صورت نیاز، برنامه غذایی و درمان دارویی متناسب با شرایط مادر انتخاب میشود. دکتر مهدیه فلاح، جراح و متخصص زنان، زایمان و نازایی، فلوشیپ لاپاراسکوپی و هیستروسکوپی میتواند در ارزیابی علائم بارداری و تصمیمگیری درباره ادامه مراقبت یا نیاز به درمان تخصصی همراه بیمار باشد.
اگر تهوع باعث شده نتوانید فعالیتهای روزمره خود را انجام دهید یا خوردن و آشامیدن برایتان دشوار شده است، بهتر است موضوع را در ویزیت بارداری مطرح کنید و منتظر شدیدتر شدن علائم نمانید.
سوالات متداول
آیا تهوع بارداری فقط صبحها اتفاق میافتد؟
خیر. تهوع ممکن است در هر ساعتی از شبانهروز ایجاد شود و اصطلاح «تهوع صبحگاهی» به این معنا نیست که علائم فقط صبحها رخ میدهند.
برای تهوع بارداری چه چیزی سریعتر کمک میکند؟
برای بعضی زنان، خوردن مقدار کمی غذای ساده، جلوگیری از خالی ماندن معده، نوشیدن جرعهجرعه مایعات، استراحت و دوری از بوهای محرک مفید است. پاسخ بدن افراد متفاوت است.
آیا میتوان برای تهوع بارداری دارو مصرف کرد؟
بله، در صورت نیاز پزشک میتواند داروهای ضدتهوع مناسب بارداری تجویز کند؛ اما مصرف خودسرانه دارو توصیه نمیشود.
تهوع شدید بارداری چه زمانی خطرناک میشود؟
وقتی فرد نتواند مایعات یا غذا را نگه دارد، ادرارش کم یا بسیار تیره شود، دچار سرگیجه و ضعف شدید یا کاهش وزن شود، باید برای ارزیابی پزشکی اقدام کند.
جمعبندی
تهوع بارداری بیشتر در سهماهه اول دیده میشود و در بسیاری از زنان با گذشت زمان کاهش پیدا میکند. وعدههای کوچک و متعدد، مایعات کافی، استراحت و پرهیز از بوها و غذاهای محرک میتواند علائم خفیف را قابلتحملتر کند.
اما تهوعی که با استفراغ مکرر، کمآبی، کاهش وزن یا ناتوانی در خوردن و نوشیدن همراه است، دیگر نباید صرفاً یک علامت معمول بارداری در نظر گرفته شود و نیاز به ارزیابی پزشک دارد.
